Becoming independent of Big Tech an impossible task? In a new essay in META, journal for library & archive, David Oldenhof-Boks and Hans-Dieter Hiep show that an audience and democratic alternative is possible. And the key is surprisingly close: the local library. Below the whole article. The article can also be found on the website of vvbad. be.
The public library in Twello. © Lilian van Rooij
The Internet is broken
The Internet is a critical infrastructure that we all depend on. Currently, the Internet is largely owned by a few private American tech companies. The close cooperation between the Trump II government and Silicon Valley has finally opened Europe's eyes to the enormous vulnerability associated with this dependence.
Young people are particularly affected: the use of social media platforms has negative side effects, particularly on the mental well-being of young people. Reports show that the lifetime happiness of young users has suffered a severe dent in the last few years. The main cause is the earning model behind big tech: keep the attention of the user as long as possible, present as many ads as possible, and collect personal data to sell.
Artificial intelligence (AI) uses that data to model and anticipate human cognition, but also to select much more targeted targets for specific content. Therefore, social media is becoming increasingly interesting to state actors, as it provides automated and personalised propaganda channels. The Internet can be deliberately used by states and big tech to undermine democracy. In today's hybrid warfare, that is a cheap and simple way to cause chaos and disruptions.
These structural problems are more well known, and many parties are already working on solutions. In this article, we advocate that European public organisations, including public libraries, cooperate more closely on an alternative Internet that we manage ourselves. This can be done by organising the Internet on a decentralised basis (European, national, regional and local), with democratic participation and local ownership. An internet based on European values such as federal cooperation, open source, privacy and security. For example, the Internet can serve public upliftment and thus a vital society.
An internet based on European values such as federal cooperation, open source, privacy and security. For example, the Internet can serve public upliftment and thus a vital society.
An alternative internet from the library in times of great geopolitical tensions
The high dependence on foreign . . . . . . . . . . . . . This also affects our countries, regions and neighbourhoods. In the early 2026 Dutch households received a government brochure in the mailbox containing information on how to prepare for an emergency. This is an addition to the recommendation to bring in an emergency package and cash in case of disaster. Disasters can happen by chance (by ignorance of man or by a natural phenomenon) or can be deliberately caused. Secretary-General of NATO, Mark Rutte, even says that we must prepare ourselves spiritually for a war situation. The message is clear: we need to prepare better to cope with a crisis.
In de Nederlandse overheidsbrochure wordt een plek in de buurt genoemd waar mensen elkaar kunnen treffen wanneer er thuis geen internet of elektriciteit is, en er dus geen communicatie meer mogelijk is. Een plek waar de overheid informatie verstrekt, en waar mensen met de overheid kunnen communiceren. De openbare bibliotheek dient zich aan als de logische plek hiervoor. Dat bouwt voort op haar huidige maatschappelijke rol: de meeste bibliotheken hebben een Informatiepunt Digitale Overheid (IDO) en vanaf 1 januari 2027 hebben gemeentes in Nederland een wettelijke zorgplicht om bibliotheekvoorzieningen aan te bieden aan alle inwoners. Bibliotheken zijn immers kritische infrastructuur. Ook in de coronaperiode zijn ze als zodanig aangewezen, terwijl we er tijdens de corona-periode nog van uitgingen dat thuis altijd verbonden zou blijven met internet en elektriciteit: een idee waar nu geen zekerheid meer over bestaat en waar we ons dus beter op voorbereiden.
Mensen hebben tijdens crises een sterke behoefte aan contact met elkaar en met naasten. Volgens doctor Jori Kalkman, expert crisismanagement, hebben mensen twee fundamentele behoeftes tijdens een noodsituatie: elkaar treffen en informatie krijgen. Bij de stroomstoring in Spanje en Portugal van vorig jaar hadden mensen vooral nood aan meer duidelijkheid, bleek onder meer uit onderzoek van het Nederlands Instituut Publieke Veiligheid (NIPV). Weten dat je bij de bibliotheek terechtkunt voor informatie en communicatie helpt om angst weg te nemen en het gevoel van kwetsbaarheid te verminderen.
Mensen hebben tijdens crises een sterke behoefte aan contact met elkaar en met naasten.
In de ideale situatie is een bibliotheek-noodsteunpunt daarnaast een plek waar mensen niet alleen iets komen halen, maar ook iets komen brengen. Veel inwoners willen in tijden van crises iets betekenen voor een ander, dus is een noodsteunpunt in de bibliotheek een middel om dat te faciliteren en burenhulp te organiseren. Bij een ramp kan een bibliotheek desgewenst ook fungeren als lokale commandopost.
Technologische fundering van een back-upnetwerk
Het aanwijzen van bibliotheken als noodsteunpunten is de eerste stap. Om te garanderen dat daar betrouwbare informatie voorhanden is wanneer er geen internet of stroom is, dient een back-upnetwerk te worden uitgerold dat volledig gescheiden werkt van het huidige commerciële internet, en gekoppeld is aan decentrale elektriciteitsinfrastructuur. Daarnaast zijn de volgende eisen te stellen:
Het is een apart, decentraal netwerk met apparatuur die zéér energiezuinig is, zodat het zo lang mogelijk mee kan gaan op batterijen en hernieuwbare energie, voor het geval de centrale stroomvoorziening uitvalt of hapert.
- De netwerken zijn met speciale terabit-glasvezelkabels verbonden, en de verbindingen werken geheel los van het huidige internet. Deze eis heet ook wel ‘galvanisch gescheiden’.
- Het netwerk dient shockproof en waterproof te zijn, zodat het ook blijft werken bij aardverschuivingen en overstromingen, bijvoorbeeld door een dijkdoorbraak. Dat lukt door veel verbindingsredundantie en elektrische apparatuur boven zeeniveau te installeren, terwijl de glasvezels ook onder water blijven werken.
- De betrokken partijen zijn non-profit en dienen het publieke belang. Ze verbinden ook universiteiten, hogescholen, onderzoeks- en overheidsinstellingen. In Nederland denken we dan aan partijen zoals de Samenwerkende Universitaire Rekenfaciliteiten (SURF) en Stichting Government Roaming Nederland (Stichting govroam).
In Nederland liggen veel netwerken, maar het is steeds minder bekend hoe die netwerken nu precies gestructureerd zijn en beheerd worden: het alternatieve back-upnetwerk dient ook goed en snel te werken wanneer het gewone internet uit ligt, dus er mogen geen verborgen afhankelijkheden in zitten.
De basis van een nieuw, alternatief en publiek internet
Een publiek internet dat hierdoor mogelijk wordt, zal veel meer opleveren dan alleen noodinfrastructuur. Het alternatieve netwerk kan in vredestijd ook gebruikt worden voor het leveren van decentrale digitale diensten, zonder winstoogmerk, zonder targeting, zonder cookies en trackers, en zonder sturende en verslavende algoritmes. Bibliotheken hebben van oudsher respect voor lezersprivacy: dat principe geldt ook voor het publieke internet in tegenstelling tot het huidige commerciële internet.
Voor bijna alle bigtechapplicaties ligt er al een publieke variant op de plank, die relatief eenvoudig en goedkoop aangepast kan worden en op een eigen manier geïntegreerd. De valkuil, gegraven door big tech zelf, is dat veel mensen denken dat internet en computers te technisch zijn, en dan maar overgelaten moeten worden aan techneuten. Mensen worden daardoor slechts passieve consumenten, die gemakkelijk te beïnvloeden zijn door technische systemen.
Bibliotheken kunnen mensen helpen zich hiervan los te maken en hen laten inzien dat zij ook in het digitale landschap betekenisvolle inspraak hebben. Bibliotheken zijn goed gepositioneerd om te dienen als facilitator van digitale democratische betrokkenheid, waarbij mensen in plaatselijk verband zeggenschap krijgen over de inrichting en het gebruik van hun digitale landschap. Voor het digitaal organiseren van verenigingen of buurten kunnen applicaties zoals DeltaChat in plaats van WhatsApp gebruikt worden. Het web werkt goed voor publicaties als die een Digital Object Identifier (DOI) hebben en deze digitale objecten door bibliotheken gecategoriseerd en gearchiveerd worden, maar denk ook aan publicaties met behulp van applicaties zoals The Rogue Scholar (voor wetenschappelijke weblogs), Mastodon (in plaats van Twitter/X), en PeerTube (in plaats van YouTube/Vimeo).
Bibliotheken zijn goed gepositioneerd om te dienen als facilitator van digitale democratische betrokkenheid, waarbij mensen in plaatselijk verband zeggenschap krijgen over de inrichting en het gebruik van hun digitale landschap
De bibliotheek is een plek waar een groot deel van de bevolking in technologische ontwikkelingen meegenomen kan worden, en waar betrouwbare informatie rond de laatste wetenschappelijke inzichten qua technologie gedeeld wordt. Als universiteiten en hogescholen hun digitale lesmaterialen via dat publieke netwerk overzichtelijk delen, krijgen inwoners direct toegang tot hoogwaardig onderwijsmateriaal. Het publiek kan zo bijvoorbeeld leren hoe AI- en quantumtechnologie, chips en computers werken. Het is ook de plek om met elkaar te blijven evalueren en bespreken of technologie nog wel goed werkt, en te ontdekken waar verbetering nodig is. Hierdoor kunnen nog meer mensen zich vrijmaken van de huidige platforms en wordt technologie dienstbaar aan het onafhankelijk leren denken, zoals op het vroege internet.
Conclusie
Betrouwbare informatie- en communicatie-infrastructuur, die bibliotheken bieden in oorlogs- en vredestijd, heeft als basis een alternatief publiek internet, dat bibliotheken, universiteiten, hogescholen, onderzoeks- en overheidsinstellingen verbindt. Een alternatief dat het commerciële internet niet volledig hoeft te vervangen: er bestaan tenslotte ook publieke tv-zenders naast de commerciële tv-zenders. Het is echter onverstandig alléén van het commerciële internet afhankelijk te zijn, want het risico op disrupties en kwalijke effecten van big tech is te groot.
Bibliotheken hebben de mogelijkheid en de maatschappelijke verantwoordelijkheid om dit alternatief aan te bieden. Mensen en gemeenschappen worden door een nieuw netwerk in staat gesteld om, met hulp en begeleiding van de bibliotheek, autonomie en eigenaarschap te krijgen over het online digitale landschap en de onderliggende computer- en netwerktechnologie. Bibliotheken zijn een essentiële schakel voor een menselijk internet, dienstbaar aan de ontwikkeling en verheffing van mensen en gemeenschappen
Met dank aan Cor van Beuningen (Socires) voor het kritisch meelezen en het aandragen van verbeteringsvoorstellen.
Een publiek internet bouwen we samen. In het najaar brengt Socires samen met de KB Nationale Bibliotheek en The Internet Society mensen uit tech, overheid, wetenschap en bibliotheeksector bij elkaar. Bouw je mee? Iedereen is welkom! Houd de Socires-pagina in de gaten voor de uitnodiging en het programma.
If you have any questions about the article, or want to know more about the program Library and Citizenship? Neem dan contact op met David Oldenhof
