Het publieke internet begint lokaal
Donderdag 1 oktober 2026 organiseerden de Socires, de KB en The Internet Society een startbijeenkomst over BibliotheekNet waarin werd gesproken over hoe BibliotheekNet als publiek en alternatief netwerk de digitale publieke ruimte weer lokaal, weerbaar en democratisch kan maken via de openbare bibliotheek. De bijeenkomst was het startsein voor een beweging die klein begint maar uit moet groeien tot een landelijk platform. Om te beginnen starten we begin 2027 met een pilot samen met drie bibliotheekorganisaties. Bibliotheken kunnen zich vanaf nu aanmelden via onderstaande link.
Wat is BibliotheekNet?
Initiatiefnemers Hans-Dieter Hiep en David Oldenhof-Boks openden het symposium met een introductie van BibliotheekNet. Zij betogen dat het drie vitale functies samenbrengt. Ten eerste is het een publiek informatie- en communicatienetwerk naast het gecommercialiseerde internet, dat ook functioneert wanneer het internet of de stroomvoorziening uitvalt. Ten tweede vormt dit netwerk het fundament van een publiek internet: lokaal beheerd, gebaseerd op opensourcetechnologie, zonder tracking of verslavende technologie en met inspraak van de gemeenschap. Ten derde versterkt het de lokale gemeenschap doordat mensen samen verantwoordelijkheid dragen voor de digitale publieke ruimte.
De digitale ruimte als publiek-civiele samenwerking
In haar keynote plaatste Marleen Stikker van Waag Futurelab BibliotheekNet in een breder pleidooi voor publieke digitale infrastructuur op elk niveau, van de kabels en satellieten tot taalmodellen en sociale media. Volgens Stikker zijn publiek-civiele samenwerkingen zoals BibliotheekNet in het denken van de overheid echter praktisch verdwenen. Stikker noemde voorbeelden waarin vanuit het maatschappelijk middenveld al wordt wegbewogen van big tech naar public tech en open socials, zoals de Degoogled telefoons, Eurosky en de Waag Futurelabs eigen oso.social.
Over de rol van de bibliotheek benadrukte Stikker dat deze zeer actief moet zijn. Wel vraagt het om een andere rol en om andere kennis en vaardigheden dan bibliotheekmedewerkers nu doorgaans hebben. Stikker benoemt dat de bibliotheek een actieve rol moet zoeken in het netwerk van de vele partijen die op dit vlak opereren.
Panel
Het panel bestond uit zes sprekers uit bibliotheekwereld, technologie, overheid en maatschappelijke organisaties: Charlotte van Ruijven (programmamanager Noodsteunpunten NIPV), Christian Hesselman (Director trusted digital infrastructures SURF), Ruben Brave (Internet Society NL), Frank Huysmans (KB), Vera Sarkol (Hoofd bibliotheek Centrum wiskunde & informatica) en Koen de Jonge (oprichter ProcoliX). Onder leiding van moderator en NRC-journalist Marloes de Koning reflecteerden zij vanuit hun eigen expertise op BibliotheekNet.
De geopolitieke situatie is de afgelopen tijd sterk veranderd, waardoor het huidige open en mondiale netwerk niet meer werkt zoals ooit is beoogd. In het panel werd daarom brede steun voor BibliotheekNet uitgesproken. Wezenlijke vragen kwamen ook naar voren. Is een nieuw, galvanisch gescheiden netwerk nodig, of kunnen bestaande kabels worden gebruikt en softwarematig worden afgesloten? Is de huidige fysieke infrastructuur goed genoeg en hebben we daar voldoende zeggenschap over? Kunnen beide netwerken naast elkaar bestaan, elk met een eigen doel? Hoe voorkomen we dat een noodnetwerk verstoft wanneer er geen noodsituatie is? En wie betaalt, beheert en bezit het netwerk?
Het vervolg
Er worden drie bibliotheekorganisaties geworven om het alternatieve netwerk en de sociale en technologische laag te testen. Wil jouw bibliotheek meedoen? Geef je dan op voor de pilot via bibliotheeknet@socires.nl. Op de hoogte blijven van het vervolg? Meld je dan aan voor de nieuwsbrief via deze link
