Tijdens de conferentie Wereldtijd op 9 mei verzorgden Ward Huetink (Socires) en Lia Hol (Vrijzinnigen Nederland) een workshop over de vraag naar gemeenschap, ontmoeting en betekenis. Aanleiding was de presentatie van het nieuwe boek van hoogleraar Laurens ten Kate: Wereldtijd. Essay over de vraag van de vreemdeling.
Gemeenschap en gemeenschappelijkheid
Samen met de deelnemers werd onderzocht hoe nieuwe vormen van samenzijn – in buurtboerderijen, Repair Cafés of andere maatschappelijke initiatieven – zich verhouden tot het klassieke begrip van gemeenschap. Deze hedendaagse ontmoetingsvormen zijn vaak tijdelijk en vrijblijvend. Is hier nog sprake van ‘gemeenschap’, of eerder van ‘gemeenschappelijkheid’? En wat betekent dat voor deze plekken en betrokkenen?
We traden in de gedachtesporen van Ten Kate: In De Vreemde Vrijheid (2016) stelt Ten Kate dat twee klassieke noties – het autonome individu en de traditionele gemeenschap – hun kracht hebben verloren. Grenzeloze vrijheid leidt tot eenzaamheid; traditionele gemeenschappen bieden geen vanzelfsprekende bedding meer. De kernvraag werd dan ook: hoe vormen we vandaag ‘waardige gemeenschappen van vreemden’?
Transformerende organisaties
Het Socires-programma Structuren van Zingeving is een samenwerking met de levensbeschouwelijke organisatie Vrijzinnigen Nederland. Ook zij denken na over de vraag: wat is vandaag de levensbeschouwelijke en maatschappelijke behoefte, en hoe kunnen zij daarin van betekenis zijn? Hun zoektocht staat niet op zichzelf: ook andere maatschappelijke verbanden – van politieke partijen tot vakbonden, en zelfs gevestigde instituties als media en rechtsstaat – hebben aan vitaliteit en samenbindende kracht ingeboet.
We keken naar instituties die zichzelf door de tijd heen, met succes, opnieuw wisten uit te vinden. De bibliotheek werd genoemd als inspirerend voorbeeld: ooit in nood, nu opnieuw een bloeiende plek van kennis en ontmoeting. Door zich te bezinnen op haar oorspronkelijke, maatschappelijk opdracht (‘Bildung’ en ‘verheffing van het volk’) vond zij een nieuwe rol. Bibliotheken lenen niet meer alleen boeken uit maar organiseren ook debatavonden, filmavonden, soepkeukens, filosofische cafés, Repair Cafés, concerten, taalcursussen en computerlessen.
Een nieuwe orthodoxie?
Kunnen vrijzinnige gemeenschappen – en andere levensbeschouwelijke organisaties – een soortgelijke beweging maken? Samen met de deelnemers verkenden we deze mogelijkheid. Vrijzinnigheid ontstond ooit als kritische beweging tegenover de dogma’s van haar tijd. Kan dat oorspronkelijke charisma richting geven aan haar rol vandaag? Anders gezegd: wat is de nieuwe orthodoxie waartoe zij zich dient te verhouden, en wat betekent dat voor haar maatschappelijke opdracht en de organisatie zelf?
Tot slot
De workshop bracht verschillende perspectieven samen rond een gedeelde zoektocht: hoe geven we in deze tijd vorm aan gemeenschap(pelijkheid), ontmoeting en betekenisvol leven? De vragen die werden opgeworpen nodigen uit tot verdere reflectie en gesprek, binnen en buiten bestaande verbanden.
Benieuwd naar Zin in de Samenleving? Bestel het hier
Ideeën over wat het Socires-programma Structuren van Zingeving voor u kan betekenen? Neem contact op met Ward Huetink (w.huetink@socires.nl) en Ellen Klaver (e.klaver@socires.nl).